A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: fopen(/var/www/clients/client19/web42/tmp/ci_sessionm5nbk6sao9d5oq39lj818ti92qm2rjso): failed to open stream: Disk quota exceeded

Filename: drivers/Session_files_driver.php

Line Number: 172

Backtrace:

File: /var/www/clients/client19/web42/web/application/controllers/Home.php
Line: 50
Function: __construct

File: /var/www/clients/client19/web42/web/index.php
Line: 315
Function: require_once

Astronomia : Multimedialna Baza Danych Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego
Multimedialna BAZA DANYCH

Kolekcje Uniwersyteckie > Astronomia > Cyrkiel proporcjonalny

af0d4-cyrkiel_galileusza2_w.jpg
78e92-cyrkiel_galileusza2_www.jpg
a6ff7-cyrkiel_galileusza3_www.jpg

Astronomia

Cyrkiel proporcjonalny

Cyrkiel proporcjonalny to niewielki instrument złożony z dwóch ramion połączonych zawiasem, opatrzony promieniście rozchodzącymi się skalami. Jest to przyrząd ułatwiający przeliczanie różnych wartości w oparciu o proporcje między nimi. Skonstruowany pod koniec XVI wieku był odpowiedzią na zapotrzebowanie ówczesnych nauk: architektury, miernictwa, kartografii, astronomii, artylerii, matematyki, czy bankowości.
Za twórcę tego instrumentu uznaje się Galileusza, który w 1595 roku skonstruował cyrkiel geometryczno-wojskowy a w 1640 roku wydał do niego instrukcję użycia. Przyrząd szybko zdobył popularność a instrument był kopiowany i modyfikowany przez wytwórców z całej Europy. Zmodyfikowano też wielkość instrumentu, tak, że w XVIII wieku mieścił się w kieszeni, lub w kompendium matematycznym, podręcznym zestawie przyborów matematycznych umieszczanym we wspólnym etui.

Obok najprostszych działań: dodawania, odejmowania, mnożenia i dzielenia, możliwe było również wykonanie bardziej skomplikowanych operacji. W prosty sposób można było podzielić odcinek na równe części, przeliczyć waluty, zsumować objętość brył, wpisać figury foremne w okręg, czy obliczyć pole powierzchni wielokątów foremnych. Był to instrument przydatny przy konstruowaniu skal kolistych, które umieszcza się w grafometrach, teodolitach, zegarach słonecznych, czy chociażby do określenia ilości prochu potrzebnej przy wystrzeliwaniu pocisku danego kalibru.

Główną zaletą cyrkla było to, że przeliczając wartości, korzystano z proporcji bez stosowania żmudnych działań arytmetycznych. Konstrukcja cyrkla wykorzystuje podobieństwo trójkątów – w obliczeniach korzysta się z twierdzenia Talesa i reguły złotego podziału: dłuższy odcinek do krótszego ma się tak jak suma ich długości do dłuższego. Dlatego podziałki umieszczone są parami na obu ramionach cyrkla a przez rozwieranie instrumentu można ustawić odpowiednie proporcje. Dla precyzyjnego odmierzania i przenoszenia odległości korzysta się z cyrkla zwanego kroczkiem.

W Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego znajduję się dwa cyrkle:

  • cyrkiel rzymskiego rzemieślnika i twórcy wielu instrumentów astronomicznych Joannesa Macariusa Mirandolanus z 1665 roku
  • oraz XVIII wieczny cyrkiel francuskiego wytwórcy instrumentów mierniczych Noela Simona Carochez z Paryża.

 

 

Zobacz również:

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Unknown: Failed to write session data (user). Please verify that the current setting of session.save_path is correct (/var/www/clients/client19/web42/tmp)

Filename: Unknown

Line Number: 0

Backtrace: